Alkoholizm to choroba psychiczna? Zrozum, jak niszczy mózg i psychikę

Wiele osób zadaje sobie pytanie, czy alkoholizm to choroba psychiczna. To kluczowe pytanie, na które współczesna medycyna ma jednoznaczną odpowiedź. W tym artykule wyjaśnię, jak alkoholizm jest klasyfikowany w międzynarodowych systemach diagnostycznych, jak wpływa na mózg i psychikę, oraz jakie są jego związki z innymi zaburzeniami psychicznymi. Moim celem jest edukacja i destygmatyzacja, by pomóc zrozumieć, że uzależnienie to poważna choroba, a nie kwestia słabej woli.

Alkoholizm to choroba psychiczna oficjalne stanowisko medycyny

Odpowiedź na pytanie, czy alkoholizm jest chorobą psychiczną, jest jednoznaczna: tak, jest. Międzynarodowe klasyfikacje medyczne, które stanowią podstawę diagnostyki na całym świecie, kategoryzują uzależnienie od alkoholu jako zaburzenie psychiczne i behawioralne. W Polsce, zgodnie z klasyfikacją ICD-10, uzależnienie od alkoholu nosi kod F10.2 i należy do kategorii "Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych". Nowsza klasyfikacja ICD-11, która jest stopniowo wdrażana, również utrzymuje ten status (kod 6C40.2), co tylko potwierdza jego miejsce wśród zaburzeń psychicznych.

Amerykańska klasyfikacja DSM-5 określa to schorzenie jako "zaburzenie związane z używaniem alkoholu", co również podkreśla jego charakter jako problemu zdrowia psychicznego. To bardzo ważne, ponieważ takie podejście medyczne pomaga destygmatyzować uzależnienie i traktować je jako chorobę, a nie jako moralną słabość czy brak silnej woli. Moje doświadczenie pokazuje, że zrozumienie tego faktu jest pierwszym krokiem do skutecznego leczenia i odzyskania zdrowia.

Współczesna nauka postrzega alkoholizm jako przewlekłą, nawracającą chorobę mózgu.

Długotrwałe spożywanie alkoholu prowadzi do trwałych zmian w strukturze i funkcjonowaniu mózgu, szczególnie w układzie nagrody, który jest odpowiedzialny za odczuwanie przyjemności i motywację. To nie jest kwestia wyboru, ale skomplikowanych procesów neurobiologicznych, które zmieniają sposób myślenia i reagowania osoby uzależnionej. Zrozumienie tego mechanizmu jest kluczowe, aby podejść do leczenia z odpowiednią empatią i skutecznością.

Jak alkohol zmienia mózg: podróż do wnętrza uzależnionej psychiki

Aby w pełni zrozumieć, dlaczego alkoholizm jest chorobą psychiczną, musimy zajrzeć do wnętrza mózgu. Alkohol, będąc substancją psychoaktywną, ma potężny wpływ na neurochemię i strukturę mózgu. Kluczową rolę odgrywa tu układ nagrody, czyli sieć struktur mózgowych odpowiedzialnych za odczuwanie przyjemności i motywację. Kiedy pijemy alkohol, dochodzi do gwałtownego wyrzutu neuroprzekaźnika zwanego dopaminą. To właśnie dopamina odpowiada za uczucie euforii i zadowolenia, które początkowo kojarzymy z piciem.

Jednak mózg szybko adaptuje się do tej nienaturalnie wysokiej stymulacji. Aby przywrócić równowagę, zmniejsza produkcję własnej dopaminy lub liczbę receptorów dopaminowych. W efekcie, aby osiągnąć ten sam poziom przyjemności, osoba uzależniona potrzebuje coraz więcej alkoholu. To prowadzi do błędnego koła, gdzie picie przestaje być źródłem przyjemności, a staje się przymusem, by uniknąć nieprzyjemnych objawów odstawiennych i poczuć się "normalnie".

Alkohol wpływa również na inne ważne neuroprzekaźniki:

• Serotonina: Odpowiada za nastrój, sen i apetyt. Alkohol zaburza jej poziom, co może prowadzić do depresji i lęku.
• GABA (kwas gamma-aminomasłowy): Jest głównym neuroprzekaźnikiem hamującym w mózgu, odpowiada za relaksację i zmniejszenie lęku. Alkohol nasila jego działanie, co początkowo uspokaja, ale w dłuższej perspektywie prowadzi do nadmiernego pobudzenia układu nerwowego po odstawieniu alkoholu.

Te trwałe zmiany w równowadze neuroprzekaźników i funkcjonowaniu układu nagrody sprawiają, że uzależnienie od alkoholu jest przewlekłą chorobą mózgu. Nie jest to chwilowa zachcianka, ale głęboko zakorzeniona dysfunkcja, która wymaga specjalistycznego leczenia.

Psychiczne objawy alkoholizmu: nie tylko pragnienie picia

Poza zmianami neurobiologicznymi, alkoholizm manifestuje się szeregiem wyraźnych objawów psychicznych, które stanowią kluczowe kryteria diagnostyczne. To właśnie one najczęściej świadczą o tym, że mamy do czynienia z chorobą, a nie tylko z nadużywaniem. Jako psychoterapeuta, często widzę, jak te objawy niszczą życie moich pacjentów.

• Silne pragnienie lub przymus picia (głód alkoholowy): To jeden z najbardziej charakterystycznych objawów. Osoba uzależniona odczuwa intensywną, natrętną potrzebę spożycia alkoholu, która może być tak silna, że dominuje nad wszystkimi innymi myślami i potrzebami. Głód alkoholowy to nie zwykła ochota, to wewnętrzny imperatyw, który trudno jest kontrolować.
• Utrata kontroli nad piciem: Polega na niemożności kontrolowania ilości wypijanego alkoholu po rozpoczęciu picia. Osoba uzależniona planuje wypić jedno piwo, a kończy na kilku, nie potrafiąc przerwać. To poczucie bezsilności wobec własnego zachowania jest bardzo bolesne i często prowadzi do poczucia winy.
• Zaniedbywanie zainteresowań i obowiązków na rzecz alkoholu: Hobby, praca, rodzina wszystko to schodzi na dalszy plan, gdy alkohol staje się centrum życia. Osoba uzależniona poświęca coraz więcej czasu na zdobywanie, spożywanie lub dochodzenie do siebie po alkoholu.
• Kontynuowanie picia mimo świadomości jego szkodliwych konsekwencji: Mimo problemów zdrowotnych, rodzinnych, zawodowych czy prawnych, osoba uzależniona nie jest w stanie zaprzestać picia. Wie, że alkohol szkodzi, ale przymus jest silniejszy.
• Mechanizm iluzji i zaprzeczeń: To potężny mechanizm obronny, który chroni nałóg. Osoba uzależniona często bagatelizuje problem, zaprzecza jego istnieniu, obwinia innych lub szuka racjonalnych wytłumaczeń dla swojego picia. "Piję, bo mam stresującą pracę", "Każdy pije", "Mogę przestać, kiedy zechcę" to typowe zdania, które słyszę w gabinecie. Ten mechanizm sprawia, że uzależniony nie widzi swojego problemu i nie szuka pomocy.

Podwójna diagnoza: alkoholizm i inne choroby psychiczne

W mojej praktyce często spotykam się z pacjentami, u których uzależnienie od alkoholu współistnieje z innymi zaburzeniami psychicznymi. To zjawisko nazywamy podwójną diagnozą (lub diagnozą współistniejącą) i jest ono niezwykle częste. Szacuje się, że u nawet 30-50% osób uzależnionych od alkoholu diagnozuje się również inne schorzenia psychiczne. To pokazuje, jak silnie alkoholizm jest powiązany ze zdrowiem psychicznym.

Relacja między alkoholizmem a innymi chorobami psychicznymi jest często dwukierunkowa. Z jednej strony, osoby z zaburzeniami psychicznymi mogą sięgać po alkohol w ramach tzw. "samoleczenia". Alkohol może początkowo wydawać się skutecznym "lekarstwem" na lęk, smutek, bezsenność czy trudne emocje. Na przykład, osoba cierpiąca na zaburzenia lękowe może pić, aby złagodzić napięcie, a ktoś z depresją aby na chwilę zapomnieć o smutku. Niestety, jest to złudne i prowadzi do pogłębienia obu problemów.

Z drugiej strony, długotrwałe nadużywanie alkoholu może wywołać lub nasilić objawy wielu chorób psychicznych. Alkohol wpływa na neuroprzekaźniki odpowiedzialne za nastrój i emocje, co może prowadzić do rozwoju lub pogorszenia:

• Depresji: Alkohol jest depresantem, a jego regularne spożywanie może wywołać lub pogłębić epizody depresyjne, prowadząc do tzw. depresji alkoholowej.
• Zaburzeń lękowych: Choć alkohol początkowo redukuje lęk, po jego odstawieniu lęk często wraca ze zdwojoną siłą, prowadząc do napadów paniki i chronicznego niepokoju.
• Choroby afektywnej dwubiegunowej: Alkohol może destabilizować nastrój, nasilając zarówno epizody manii, jak i depresji.
• Schizofrenii: U osób ze schizofrenią alkohol może nasilać objawy psychotyczne, prowadzić do częstszych hospitalizacji i utrudniać leczenie.

Leczenie podwójnej diagnozy jest znacznie bardziej skomplikowane i wymaga zintegrowanego podejścia, które jednocześnie zajmuje się uzależnieniem i współistniejącym zaburzeniem psychicznym. Ignorowanie jednego z problemów sprawia, że terapia drugiego jest nieskuteczna.

Gdy alkohol niszczy umysł: najpoważniejsze zaburzenia psychiczne

Długotrwałe i intensywne nadużywanie alkoholu może prowadzić do bardzo poważnych, specyficznych zaburzeń psychicznych, które dosłownie niszczą umysł. Są to stany wymagające natychmiastowej interwencji medycznej, a ich konsekwencje mogą być trwałe. Widziałam w swojej pracy, jak alkohol potrafi spustoszyć psychikę, prowadząc do dramatycznych zmian w percepcji i zachowaniu.

• Halucynoza alkoholowa: Jest to stan, w którym osoba doświadcza omamów słuchowych (najczęściej słyszy głosy, które komentują jej zachowanie, wyśmiewają lub grożą), przy jednoczesnym zachowaniu jasnej świadomości. Chory wie, że to, co słyszy, jest nierealne, ale nie jest w stanie się od tego uwolnić, co prowadzi do ogromnego cierpienia i lęku.
• Paranoja alkoholowa (zespół Otella): To zaburzenie charakteryzujące się patologiczną, urojeniową zazdrością o partnera. Osoba uzależniona jest przekonana o niewierności partnera, mimo braku jakichkolwiek dowodów. Przekonania te są niezachwiane i mogą prowadzić do agresywnych zachowań, śledzenia, przeszukiwania rzeczy, a nawet przemocy.
• Zespół amnestyczny Korsakowa: Jest to poważne zaburzenie pamięci, wynikające z niedoboru witaminy B1 (tiaminy) spowodowanego alkoholizmem. Charakteryzuje się głębokimi zaburzeniami pamięci świeżej (trudności z zapamiętywaniem nowych informacji) oraz lukami pamięciowymi, które pacjent często wypełnia konfabulacjami (zmyślonymi historiami, w które sam wierzy). Osoba z zespołem Korsakowa może nie pamiętać, co jadła na śniadanie, ale opowiadać szczegółowe historie, które nigdy się nie wydarzyły.
• Majaczenie alkoholowe (delirium tremens): To ostry stan psychotyczny, który występuje w zespole odstawiennym, czyli po nagłym przerwaniu lub znacznym ograniczeniu picia u osoby silnie uzależnionej. Objawia się silnym lękiem, dezorientacją, drżeniem rąk, przyspieszoną akcją serca, a przede wszystkim omamami wzrokowymi i słuchowymi (np. widzenie małych zwierząt, owadów). Majaczenie alkoholowe jest stanem zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej hospitalizacji.

Przeczytaj również: Pomoc przy znęcaniu psychicznym: Sprawdzone kontakty i wsparcie

Od diagnozy do zdrowia: leczenie psychicznych aspektów alkoholizmu

Skuteczne leczenie alkoholizmu, jako choroby psychicznej, musi być kompleksowe i skupiać się na całej psychice, a nie tylko na fizycznym odstawieniu substancji. Moim zdaniem, kluczową rolę odgrywa tu psychoterapia, która pomaga zrozumieć mechanizmy choroby i pracować nad trwałą zmianą zachowań.

W ramach psychoterapii pacjenci uczą się rozpoznawać wyzwalacze picia, radzić sobie z głodem alkoholowym, rozwijać zdrowe strategie radzenia sobie ze stresem i emocjami, a także odbudowywać relacje i poczucie własnej wartości. Terapia może być prowadzona indywidualnie lub grupowo, a jej celem jest nie tylko abstynencja, ale także poprawa jakości życia i funkcjonowania we wszystkich obszarach.

W wielu przypadkach, zwłaszcza przy współistniejących zaburzeniach psychicznych (podwójna diagnoza) lub nasilonych objawach odstawiennych, niezbędne jest wsparcie psychiatryczne i farmakologia. Leki mogą pomóc w łagodzeniu objawów lęku, depresji, bezsenności, a także w redukcji głodu alkoholowego. Ważne jest, aby to wsparcie było zintegrowane z psychoterapią, tworząc spójny plan leczenia.

Leczenie alkoholizmu to proces długotrwały, wymagający zaangażowania i cierpliwości, zarówno ze strony pacjenta, jak i terapeutów. To podróż od diagnozy do zdrowia, podczas której osoba uzależniona uczy się żyć bez alkoholu, odzyskuje kontrolę nad swoim życiem i odbudowuje swoją psychikę. Pamiętajmy, że alkoholizm to choroba, którą można i należy leczyć.